We gebruiken ze regelmatig zonder er echt bij stil te staan: “de bloemetjes en de bijtjes”, “met iemand naar bed gaan” of “het bed delen”. In de Nederlandse taal zitten verrassend veel spreekwoorden en uitdrukkingen die te maken hebben met seks, aantrekkingskracht, verlangen en relaties.
Sommige zijn overduidelijk. Andere klinken tegenwoordig zo alledaags dat je bijna vergeet dat er een seksuele betekenis achter zit. En sommige uitdrukkingen hebben door de jaren heen zelfs een andere betekenis gekregen.
“Met iemand naar bed gaan”
Een van de bekendste uitdrukkingen is natuurlijk met iemand naar bed gaan. Letterlijk betekent het simpelweg dat je samen naar bed gaat. In de praktijk wordt ermee bedoeld dat twee mensen seks met elkaar hebben.
De uitdrukking is eigenlijk een mooi voorbeeld van hoe taal seksueel gedrag verhult. In plaats van het rechtstreeks over seks te hebben, gebruiken we een alledaagse handeling als omschrijving.
Dat soort verhullende taal komt in veel talen voor. Seks was lange tijd een onderwerp waar men liever niet rechtstreeks over sprak, waardoor eufemismen ontstonden.
“Het bed delen”
Ook het bed delen kan een seksuele betekenis hebben. Tegenwoordig kan de uitdrukking natuurlijk letterlijk bedoeld zijn, bijvoorbeeld wanneer partners samen slapen.
Maar in een relationele context kan het bed delen ook verwijzen naar intimiteit en seks. Het bed staat daarbij symbool voor de privéwereld van twee mensen.
“De bloemetjes en de bijtjes”
Deze uitdrukking kennen we vooral als een kindvriendelijke manier om over voortplanting en seksualiteit te praten.
De bij die van bloem naar bloem vliegt, werd een metafoor voor voortplanting. Het is een manier om een ingewikkeld en soms ongemakkelijk onderwerp begrijpelijk te maken zonder direct over seks te praten.
Hoewel de uitdrukking vooral met kinderen wordt geassocieerd, laat ze goed zien hoe creatief mensen zijn geweest in het bedenken van indirecte manieren om over seksualiteit te praten.
“Een blauwtje lopen”
Bij een blauwtje lopen denken we tegenwoordig vooral aan afgewezen worden door iemand die je leuk vindt.
De uitdrukking heeft dus niet rechtstreeks met seks te maken, maar wel met aantrekkingskracht, verliefdheid en het aangaan van romantisch contact. Wie een blauwtje loopt, probeert toenadering te zoeken maar krijgt geen positieve reactie.
Het is daarmee een voorbeeld van een uitdrukking waarbij het seksuele of romantische onderwerp op de achtergrond aanwezig is.
“Iemand het hof maken”
Iemand het hof maken betekent dat je probeert iemand voor je te winnen. Dat kan door aandacht, complimenten, cadeautjes of romantische gebaren.
Historisch gezien past de uitdrukking bij de manier waarop mensen vroeger met elkaar probeerden te trouwen of een relatie aan te gaan. Verleiding en romantiek waren daarbij nauw met elkaar verbonden.
Tegenwoordig gebruiken we de uitdrukking vaak wat luchtiger, bijvoorbeeld wanneer iemand duidelijk moeite doet om indruk te maken op een ander.
“Aan de haak slaan”
Als iemand zegt dat hij of zij iemand aan de haak heeft geslagen, wordt daarmee bedoeld dat die persoon een partner of seksuele/romantische date heeft weten te versieren.
De vergelijking komt uit de visserij: een vis wordt aan de haak geslagen en binnengehaald. Bij mensen klinkt het natuurlijk een stuk minder romantisch, maar juist daardoor wordt de uitdrukking vaak met een knipoog gebruikt.
Het laat bovendien zien hoe taal soms menselijke relaties vergelijkt met jagen, vissen of veroveren.
“Een oogje op iemand hebben”
Een oogje op iemand hebben betekent dat je iemand aantrekkelijk vindt of gevoelens voor die persoon hebt.
Deze uitdrukking is minder direct seksueel, maar hoort wel bij hetzelfde taalgebied van aantrekkingskracht en verlangen. Het kan gaan om een verliefdheid, maar ook simpelweg om interesse in iemand.
Het leuke aan deze uitdrukking is dat ze heel onschuldig klinkt, terwijl de boodschap behoorlijk duidelijk kan zijn.
“Van bil gaan”
Deze uitdrukking is een stuk directer. Van bil gaan is een informele manier om te zeggen dat mensen seks hebben.
In tegenstelling tot met iemand naar bed gaan probeert deze uitdrukking het seksuele onderwerp juist niet te verpakken in een romantische omschrijving. De uitdrukking is eerder grappig, plat of luchtig bedoeld.
Dat verschil laat mooi zien hoeveel verschillende registers de Nederlandse taal kent als het over seks gaat: van voorzichtig en verhullend tot grappig en ronduit direct.
“Het met elkaar doen”
Ook het met elkaar doen is een eufemistische manier om over seks te praten. Het werkwoord doen zegt op zichzelf helemaal niets over wat er gebeurt. De betekenis wordt bepaald door de context.
Juist daarom werkt deze uitdrukking zo goed als verhullende taal. Iedereen begrijpt meestal wat ermee bedoeld wordt, zonder dat het expliciet uitgesproken hoeft te worden.
“De liefde bedrijven”
De liefde bedrijven is een veel romantischere uitdrukking voor seks hebben.
Hier wordt seks gekoppeld aan liefde en intimiteit. Daardoor klinkt de uitdrukking ouderwets of poëtisch, maar ook zachter dan veel moderne benamingen.
Opvallend is dat seks in deze uitdrukking niet als een lichamelijke handeling wordt beschreven, maar als iets dat voortkomt uit liefde.
Waarom hebben we zoveel verhullende uitdrukkingen?
Dat we zoveel indirecte manieren hebben om over seks te praten, heeft veel te maken met de geschiedenis.
Seksualiteit was eeuwenlang een onderwerp waar in het openbaar voorzichtig mee werd omgegaan. Niet alleen uit schaamte, maar ook vanwege religie, sociale normen, huwelijk en verwachtingen rond mannen en vrouwen. Taal veranderde daardoor mee. In plaats van rechtstreeks te zeggen wat mensen deden, ontstonden allerlei omschrijvingen en metaforen.
We praten over naar bed gaan, de liefde bedrijven, iemand versieren, een oogje hebben of de bloemetjes en de bijtjes. Sommige van die uitdrukkingen zijn inmiddels zo ingeburgerd dat we nauwelijks nog nadenken over hun oorspronkelijke betekenis.
Taal verandert, en daarmee verandert ook de betekenis
Een interessant aspect van spreekwoorden en gezegden is dat hun betekenis niet altijd hetzelfde blijft. Een uitdrukking kan ooit een duidelijke seksuele lading hebben gehad, terwijl die tegenwoordig vooral romantisch of zelfs volledig onschuldig wordt opgevat. Daarom zijn spreekwoorden eigenlijk kleine stukjes geschiedenis. Ze vertellen niet alleen iets over taal, maar ook over hoe eerdere generaties dachten over liefde, relaties, verleiding en seksualiteit.
Seks in onze dagelijkse taal
Misschien is het juist daarom interessant om eens bewust te letten op de woorden die we gebruiken. We zeggen zelden alleen maar seks hebben. We gaan naar bed, maken liefde, versieren iemand, hebben een oogje, lopen een blauwtje of slaan iemand aan de haak.
Achter die gewone woorden en uitdrukkingen zitten vaak eeuwenoude beelden en ideeën verborgen. En misschien is dat wel het leukste aan taal: soms gebruiken we iedere dag een uitdrukking zonder te beseffen dat er eigenlijk een behoorlijk ondeugend verhaal achter zit.
Vraag aan de lezer : Vind jij het leuker om over seks te praten via zulke speelse uitdrukkingen, of heb je liever dat mensen gewoon direct zijn?
Reactie plaatsen
Reacties