Libido: waarom verschilt je zin in seks en is dat erg?

Wat is libido eigenlijk?

Libido is een ander woord voor je seksuele verlangen of seksueel verlangen. Het beschrijft de mate waarin je behoefte hebt aan seksuele activiteit, zoals vrijen, masturberen of andere vormen van seksuele intimiteit. Bij de ene persoon is dat verlangen sterk aanwezig, terwijl iemand anders maar af en toe seksuele interesse ervaart. Er bestaat geen universele hoeveelheid libido die als normaal kan worden beschouwd.

Ook betekent een hoog libido niet automatisch dat iemand vaker seks heeft. Je kunt veel seksuele verlangens ervaren, maar om allerlei redenen weinig seks hebben. Andersom kun je seks hebben zonder dat je vooraf veel seksuele behoefte voelde.

Libido bestaat bovendien niet alleen uit lichamelijke opwinding. Seksueel verlangen en lichamelijke opwinding zijn namelijk twee verschillende dingen. Je lichaam kan reageren op aanrakingen zonder dat je daadwerkelijk zin hebt in seks. En je kunt verlangen naar intimiteit zonder dat je lichaam direct reageert.

Waarom verandert je libido?

Libido is geen vaststaand gegeven. Het kan gedurende je leven veranderen, maar ook per dag of zelfs per moment verschillen. Er zijn verschillende factoren die invloed kunnen hebben op je seksuele verlangen.

1. Hormonen

Hormonen spelen een belangrijke rol bij seksualiteit. Veranderingen in bijvoorbeeld testosteron en oestrogeen kunnen invloed hebben op je libido. Dit kan onder andere gebeuren tijdens de puberteit, menstruatiecyclus, zwangerschap, na een bevalling en tijdens de overgang. Ook hormonale aandoeningen kunnen invloed hebben op je seksuele verlangen.

2. Stress en mentale gezondheid

Stress is een bekende factor die je libido kan beïnvloeden. Wanneer je hoofd voortdurend bezig is met werk, geld, zorgen of andere verantwoordelijkheden, blijft er soms weinig ruimte over voor seksuele verlangens. Ook vermoeidheid, angst, somberheid, onzekerheid en psychische klachten kunnen ervoor zorgen dat je minder behoefte hebt aan seks.

Andersom kan intimiteit voor sommige mensen juist ontspanning bieden en helpen om stress te verminderen.

3. Lichamelijke gezondheid

Je lichamelijke conditie heeft eveneens invloed op je seksuele verlangen. Chronische aandoeningen, pijn, vermoeidheid, lichamelijke beperkingen en veranderingen in je gezondheid kunnen ervoor zorgen dat seks minder aantrekkelijk of vanzelfsprekend wordt. 

Ook lichamelijke klachten die tijdens seksuele activiteit optreden, kunnen invloed hebben op je zin in seks.

4. Medicatie

Sommige medicijnen kunnen je libido beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde antidepressiva, bloeddrukmedicatie en hormonale anticonceptie. De invloed verschilt per persoon en per medicijn. Soms neemt het seksuele verlangen af, maar er kunnen ook veranderingen optreden in opwinding, erecties, vaginale bevochtiging of het vermogen om klaar te komen.

Stop nooit zelfstandig met voorgeschreven medicatie vanwege veranderingen in je libido. Bespreek eventuele bijwerkingen met je arts.

5. Relatie en emotionele verbondenheid

Ook je relatie kan invloed hebben op je seksuele verlangen. Wanneer je je veilig, geliefd en gewaardeerd voelt, kan dat bijdragen aan je behoefte aan intimiteit. Problemen, ruzies, gebrek aan vertrouwen of onuitgesproken frustraties kunnen juist een remmende werking hebben.

Dat betekent overigens niet dat je altijd verliefd, gelukkig of emotioneel verbonden moet zijn om zin in seks te kunnen hebben. Iedereen ervaart seksualiteit anders.

6. Leefstijl en dagelijkse gewoonten

Slaaptekort, weinig beweging, alcoholgebruik, roken en een onregelmatig dagritme kunnen allemaal invloed hebben op je seksuele verlangen. Ook een drukke agenda kan ervoor zorgen dat seksualiteit naar de achtergrond verdwijnt. Soms is er niet zozeer sprake van een laag libido, maar ontbreekt simpelweg de tijd, rust of mentale ruimte.

Spontaan en responsief verlangen: twee manieren waarop zin in seks ontstaat

Niet iedereen ervaart seksuele verlangens op dezelfde manier. Een belangrijk onderscheid is dat tussen spontaan en responsief seksueel verlangen.

Spontaan verlangen

Bij spontaan verlangen ontstaat zin in seks uit jezelf, zonder dat daar eerst een bepaalde prikkel aan voorafgaat. Je denkt bijvoorbeeld aan seks, fantaseert over intimiteit of krijgt uit jezelf behoefte aan lichamelijk contact. Dit verlangen kan zomaar ontstaan, zonder duidelijke aanleiding.

Responsief verlangen

Bij responsief verlangen ontstaat seksuele interesse juist als reactie op iets anders. Je begint bijvoorbeeld met knuffelen, zoenen of een intiem gesprek en merkt vervolgens dat je behoefte aan seks ontstaat. Je had vooraf dus niet per se zin in seks, maar door een prettige en gewenste ervaring ontstaat die behoefte alsnog.

Beide vormen zijn normaal. Sommige mensen ervaren voornamelijk spontaan verlangen, anderen vooral responsief verlangen en bij veel mensen wisselen beide vormen elkaar af.

Dit verschil kan binnen een relatie voor misverstanden zorgen. De ene partner denkt misschien dat er geen interesse is omdat de ander niet uit zichzelf initiatief neemt. Terwijl die ander juist wel openstaat voor intimiteit en daar soms pas tijdens het contact behoefte aan krijgt.

Belangrijk hierbij is dat responsief verlangen nooit betekent dat je over je eigen grenzen heen moet gaan. Je hoeft niet aan intimiteit te beginnen in de hoop dat je vanzelf zin krijgt.

Is een laag libido erg?

Een laag libido is op zichzelf niet erg en hoeft helemaal geen probleem te zijn. Er zijn mensen die weinig behoefte hebben aan seks en daar prima tevreden mee zijn. Anderen hebben juist een sterke seksuele behoefte en vinden seksualiteit een belangrijk onderdeel van hun leven.

Het gaat niet om hoeveel zin je hebt, maar vooral om hoe je je daarbij voelt. Wanneer je tevreden bent met je seksuele verlangen en je er geen last van hebt, is er doorgaans geen reden om iets te veranderen.

Het kan wel vervelend worden wanneer je merkt dat je seksuele verlangen plotseling sterk afneemt, wanneer je er zelf onder lijdt of wanneer het voor spanningen in je relatie zorgt. Ook een verandering die samengaat met lichamelijke klachten, pijn, vermoeidheid of andere gezondheidsproblemen kan aanleiding zijn om verder te kijken.

Je hoeft je dus niet te schamen voor een laag libido, maar je hoeft ook niet met een verandering rond te blijven lopen waar je last van hebt.

Wat als jij en je partner niet evenveel zin hebben?

Een verschil in libido komt in veel relaties voor. Het is helemaal niet vanzelfsprekend dat twee partners evenveel behoefte hebben aan seks. Misschien wil jij meerdere keren per week vrijen, terwijl je partner tevreden is met één keer per maand. Of misschien zijn jullie verlangens juist in bepaalde periodes uit balans.

Dat verschil hoeft geen probleem te zijn, zolang jullie er op een prettige manier mee kunnen omgaan. Het wordt lastiger wanneer de partner met meer verlangen zich voortdurend afgewezen voelt, terwijl de partner met minder verlangen juist druk of verplichting ervaart.

Hierdoor kan een vervelende situatie ontstaan:

• De ene partner neemt vaker initiatief.

• De andere partner voelt zich onder druk gezet.

• Initiatief nemen wordt steeds spannender.

• Afwijzing zorgt voor onzekerheid of frustratie.

• Seks wordt iets waarover ruzie ontstaat in plaats van iets waar je samen van geniet.

Het is belangrijk om te beseffen dat niemand verplicht is om seks te hebben. Tegelijkertijd mag de partner met meer verlangen zijn of haar behoefte aan intimiteit ook bespreekbaar maken. Beide gevoelens verdienen aandacht.

Hoe ga je om met verschillen in libido?

Het begint bij open communicatie. Probeer met elkaar te praten over jullie behoeften zonder verwijten te maken.

Een paar aandachtspunten kunnen daarbij helpen:

1. Praat buiten de slaapkamer

Bespreek jullie seksuele behoeften op een rustig moment. Niet direct na een afwijzing of tijdens een ruzie, maar wanneer jullie allebei de ruimte hebben om naar elkaar te luisteren.

2. Maak seks niet tot een verplichting

Wanneer seks een vaststaand aantal keren per week moet plaatsvinden, kan dat juist voor extra druk zorgen. Intimiteit hoort iets te zijn waar je allebei vrijwillig achter staat.

3. Ontdek andere vormen van intimiteit

Seksualiteit hoeft niet altijd te betekenen dat je geslachtsgemeenschap hebt. Knuffelen, zoenen, strelen, masseren, samen douchen of gewoon dicht tegen elkaar aan liggen kunnen eveneens waardevolle vormen van intimiteit zijn.

4. Zoek naar mogelijkheden die voor jullie allebei prettig zijn

Misschien ontdekken jullie dat er momenten zijn waarop jullie verlangens beter op elkaar aansluiten. Of misschien vinden jullie andere manieren om met verschillende behoeften om te gaan. Er bestaat geen standaardoplossing die voor iedere relatie werkt.

5. Respecteer elkaars grenzen

Een verschil in libido betekent niet dat iemand tekortschiet. De partner met meer verlangen moet een afwijzing kunnen accepteren. De partner met minder verlangen hoeft zich niet schuldig te voelen omdat diegene minder behoefte heeft aan seks. Het doel is niet om het libido van beide partners gelijk te maken, maar om een manier te vinden waarop jullie allebei tevreden kunnen zijn.

Kan je libido ook helemaal verdwijnen?

Ja, het kan voorkomen dat iemand tijdelijk of langdurig vrijwel geen seksuele behoefte meer ervaart. Dat kan verschillende oorzaken hebben, zoals langdurige stress, lichamelijke klachten, hormonale veranderingen, medicatiegebruik of psychische problemen.

Sommige mensen ervaren van nature weinig tot geen seksuele aantrekkingskracht of seksueel verlangen. Dat kan bijvoorbeeld passen binnen het aseksuele spectrum. Aseksualiteit is niet automatisch hetzelfde als een laag libido. Seksuele aantrekking, seksueel verlangen en lichamelijke opwinding zijn verschillende ervaringen. Een aseksueel persoon kan bijvoorbeeld wel lichamelijke opwinding ervaren of behoefte hebben aan intimiteit.

Ook is het belangrijk om onderscheid te maken tussen iemand die altijd weinig seksuele behoefte heeft gehad en iemand bij wie het libido plotseling sterk is veranderd. Wanneer je je zorgen maakt over een verandering, kun je dit bespreken met je huisarts. Afhankelijk van de situatie kan ook een seksuoloog helpen om inzicht te krijgen in de oorzaken en mogelijke oplossingen.

Kun je je libido verhogen?

Er bestaat geen wondermiddel waarmee je bij iedereen het libido kunt verhogen. Wat helpt, hangt sterk af van de oorzaak. Soms kan het verbeteren van je nachtrust, het verminderen van stress of het creëren van meer tijd voor elkaar al verschil maken.

Andere mogelijkheden zijn:

• Meer aandacht besteden aan ontspanning en herstel.

• Praten over seksuele fantasieën en verlangens.

• Experimenteren met nieuwe vormen van intimiteit.

• Onderzoeken of bepaalde medicijnen invloed hebben op je libido.

• Lichamelijke of hormonale klachten laten onderzoeken.

• Professionele begeleiding zoeken wanneer je daar behoefte aan hebt.

Er zijn ook producten en supplementen die worden aangeprezen als libidoverhogend. Wees voorzichtig met dergelijke claims. Niet alles wat wordt verkocht als lustopwekkend middel heeft een bewezen werking of is zonder risico.

Moet je altijd zin hebben in seks om een gezonde relatie te hebben?

Absoluut niet. Een gezonde relatie wordt niet bepaald door hoe vaak jullie seks hebben. Seksualiteit kan een belangrijk onderdeel van een relatie zijn, maar liefde, vertrouwen, verbondenheid, communicatie en wederzijds respect zijn minstens zo belangrijk.

Sommige stellen hebben regelmatig seks, andere stellen veel minder. Er zijn ook relaties waarin partners bewust of onbewust weinig tot geen seks hebben en daar allebei tevreden mee zijn. Het belangrijkste is dat jullie je allebei prettig voelen binnen de relatie en dat er ruimte is om over jullie behoeften te praten.

Tot slot: libido is persoonlijk en mag veranderen

Libido is geen wedstrijd en er bestaat geen ideale hoeveelheid seksuele behoefte. Het kan veranderen door je gezondheid, leeftijd, hormonen, emoties, leefstijl en de omstandigheden waarin je leeft.

Een verschil in libido tussen partners is niet automatisch een teken dat er iets mis is met de relatie. Het vraagt soms alleen om meer begrip, communicatie en het ontdekken van andere manieren om samen intiem te zijn. Gun jezelf en je partner de ruimte om te veranderen. Je hoeft niet aan een bepaalde verwachting te voldoen en je hoeft je niet te vergelijken met anderen.

Seks hoort geen verplichting te zijn, maar iets waar je op je eigen manier en binnen je eigen grenzen van mag genieten. En misschien is dat wel het belangrijkste om te onthouden: er is niet één juiste manier om zin in seks te hebben.

Vraag voor de lezers: Hoe ervaren jullie je libido? En hoe gaan jullie om met verschillen in seksuele behoefte binnen jullie relatie?